BOT Nedir ve Yeni Web Teknolojilerindeki Yeri

05.12.2017 / Emir Bora Turan

BOT; en temel anlamıyla verilen görevi yerine getiren programlara verilen isimdir. Web sitesi içeriklerine ulaşmaktan, gündelik e-posta gönderen uygulamalara kadar geniş bir yelpazedeki bu sanal asistanlar; bilgiye ve istenilene ulaşmaktaki hızı daha da artırmış durumda.

Akıllı cihazlarımızdaki mesajlaşma uygulamaları da bu yeniliğe adapte olmuş durumdalar. Telegram’la başlayan süreç, Slack ile hızlanmış; Microsoft ve Facebook Messenger’ın da konuya dâhil olmasıyla BOT’ların günlük hayatımızdaki yeri giderek artmıştır.

BOT’lar bize ne kazandıracak?

Öncelikle, bir web sitesine neden girdiğinizi düşünün. Haber okumak, mesleki bir konuyu araştırmak, hava durumuna bakmak, güncel döviz kurlarını takip etmek, alış veriş yapmak, yakın dostunuzun paylaştığı fotoğrafı beğenmek, video izlemek gibi yüzlerce sebep sunulabilir. Peki, hiçbir tarayıcı kullanmadan, Google’a ihtiyaç duymadan tek bir komutunuzla size bunları getiren uygulamalar olsa güzel olmaz mıydı? Tam olarak bu kısımda BOT ve ChatBOT’lar bizlere yeteneklerini sergileyecekler.

Nasıl Çalışıyor?

Örnek olarak Skype kullanıyorsunuz ve arkadaş listenizde asistan botunuz mevcut. “Bugün hava nasıl?” diye sordunuz. (Bunu sesli ya da yazılı olarak yapabilirsiniz.) Asistan, derhal sorunuzu anlamlandırabilmek için kullandığınız sözcükleri bir yapay zekâ aracına iletir. Bu zekâ aracı; sizin ve diğer kullanıcıların daha önceki istek ve sorularıyla eğitilmiş, her yeni istekte eğitimini devam ettirerek yaşam döngüsüne devam eden BOT’un beynini oluşturan kısımdır.

Yapay zekâ; havanın nasıl olduğu sorulduğunda hava durumu servis sağlayıcılarından veri tedarik etmesi gerektiğini biliyor, bunu öğrenmiş durumda. Ayrıca hangi şehrin hava durumunu öğrenmek istediğinizi bilmesi gerekiyor. Bu durumda üç seçenek bulunmakta:

  1. Hava durumunu öğrenmek istediğiniz şehri size soracak (“Hangi şehrin hava durumunu öğrenmek istersiniz?” gibi)
  2. Kullandığınız mesajlaşma uygulamasından (bu örnek için Skype) bulunduğunuz konumun bilgisini almak
  3. Daha önceden sıklıkla Levent semti için sorduğunuzu biliyor, bu kez de onu soruyor olabilirsiniz diye düşünerek tahminde bulunacak.

Bu seçeneklerden her birinin birbirine göre çeşitli avantajları ve dezavantajları mevcut. 2. Opsiyonu kullandığımızı varsayalım.

Yapay zeka, sizden gelen istek ile Skype’tan gelen konum bilgisini kullanarak hava durumu veri tedarik servisine isteği iletiyor ve cevabı bekliyor. Servisten cevap geldiği anda sonuçları asistana iletiyor. O da vakit kaybetmeden; “Bugün Levent’te güneşli bir hava mevcut, 18 derece dolaylarında seyreden sıcaklık; akşam saatlerinde düşüş göstermekle birlikte az da olsa sağanak yağış ihtimalini barındırıyor.” Şeklinde bir ileti yazıyor.

Muhtemelen asistanı kullanmasanız; arama motoruna Levent hava durumu yazacak, çıkan linklerden birine tıklayarak siteye yönlendirilecektiniz. Ardından gelen sayfada rakamları ve °Celcius sembollerinden hangisinin bugüne ait olduğunu yorumlayacak, şanslıysanız İstanbul semtlerinden Levent’i tekrar seçmek zorunda kalmadan sonuca ulaşabilecektiniz.

Böylesine basit bir ihtiyaçta dahi BOT’ların bizim yerimize yaptıklarını gözlemleyebiliriz. İhtiyaçlarımız karmaşıklaştıkça onların yetenekleri daha da belirginleşecektir. Online alışveriş sitelerinden yapacağınız en küçük alışverişte bile adres seçimi, kredi kartı bilgilerini girmek, gerekli sözleşmelere tik atmak derken zamanınızı alabilecek tüm konuları asistanlara devredebiliriz.

Kısaca; BOT asistanları yapay zekâ ve veri tedarik servislerinden oluşur. Zekâ; niyetinizi anlar, servis de bu niyete uygun veriyi sağlar.

BOT Teknolojisi Bizi Nereye Götürecek?

Çok değil henüz 90’ların başında hayatımıza giren internet, artık olmazsa olmazlarımızdan biri haline gelmiş durumda. Geçen yıllar boyunca, yerini sağlamlaştırmanın yanı sıra teknolojisinde değişikliklere gitti. Yaygınlaşmanın hem kullanıcı tarafında, hem de site tarafında artmasıyla birlikte toplam karmaşıklık seviyesi de bir hayli arttı. Denetim mekanizmalarının hızına yetişememesi, manipülasyon amacıyla kurulmuş sitelerin yaygınlığı gibi bir çok sebep yüzünden bilgi kirliliği bir hayli artmış durumda. Buna ek olarak, online ticaret hacminin çok yüksek rakamlara ulaşması; bu alandaki sitelerin sayısını artırmış ve son kullanıcılar satın alma işlemlerinde problem yaşamışlardır.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2017 yılında yaptığı Cinsiyete göre son 12 ay içinde kişisel kullanım amacıyla internet üzerinden satın alış ya da sipariş vermede sorun yaşayan bireylerin oranı ve sorun türleri araştırmasını inceleyecek olursak;

  • Sipariş veya ödeme aşamasında web sitesinde karşılaşılan teknik arıza,
  • Garanti koşulları ve diğer kanuni haklara ilişkin bilgi bulmanın zor olması,
  • Dolandırıcılık vb.

Teknoloji tabanlı problemler sebebiyle kullanıcıların sorun yaşadıkları ve bu sorunun yıllar ilerledikçe arttığı görülmektedir.

BOT teknolojisinin hayatımıza gireceği nokta da tam olarak bu kısım. Tarayıcıda gördüğünüz ekranı size göstermeden sizin yerinize yorumlamak ve sorumluluğu üzerinizden almak. Belki de yıllar sonra bu yazıyı okumak için siteye girmenize gerek kalmayacak, BOT asistanınızın okuyuşunu dinleyeceksiniz. Teknolojinin muazzam hızına yetişebilmek için BOT’larla arayı iyi tutmak güzel bir fırsat.

 Yazan: Erdem UZUN (Eczacıbaşı Bilişim)